Ngày nay, tội phạm sử dụng công nghệ cao lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn ra phổ biến và ngày càng tinh vi, đa dạng. Trước thực trạng đó, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Phổ Yên (VKS Phổ Yên) và các cơ quan chức năng đặc biệt quan tâm, chú trọng theo dõi sát sao diễn biến tội phạm công nghệ cao nhằm ngăn chặn, phòng ngừa.

Tình hình tội phạm công nghệ cao trên địa bàn cả nước nói chung và Thành phố Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên nói riêng vẫn gia tăng và có diễn biến hết sức phức tạp. Theo thống kê, trong khoảng thời gian từ tháng 12/2022 đến tháng 6/2024, trên địa bàn thành phố Phổ Yên đã tiếp nhận, thụ lý giải quyết 55 vụ việc “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” có vụ số tiền bị chiếm đoạt lên đến hơn mười tỷ đồng Việt Nam.

Hoạt động của các đối tượng có dấu hiệu tội phạm rất chuyên nghiệp, có tính tổ chức, phân công vai trò nhiệm vụ cụ thể, sử dụng công nghệ cao (như mạng máy tính, điện thoại thông minh hay phương tiện điện tử kết nối mạng…) để nhanh chóng chiếm đoạt, tẩu tán tài sản. Phương thức, thủ đoạn, thực hiện tội phạm rất tinh vi, đa dạng, có thể trong bất kỳ lĩnh vực nào của đời sống xã hội. Đặc biệt, qua đấu tranh triệt phá tội phạm Công nghệ cao, VKS Phổ Yên phát hiện và tổng hợp một số hình thức lừa đảo chiếm đoạt tài sản điển hình như sau:

Thủ đoạn 1: Đối tượng gọi điện đến cửa hàng giả danh là người mua hàng, lựa chọn đồ rồi yêu cầu mang đến một cửa hàng khác. Đồng thời, đối tượng liên hệ với cửa hàng nhận đồ đấy đề nghị bán lại đồ và yêu cầu chủ cửa hàng chuyển tiền qua tài khoản ngân hàng để trả tiền cho đối tượng.  

Thủ đoạn 2: Các đối tượng mạo danh công an gọi di động yêu cầu kích hoạt dịnh danh điện tử VNeID. Các đối tượng gọi điện thoại, sau đó gửi đường dẫn (link) qua ứng dụng trực tuyến trên mạng xã hội như Zalo, Facebook,... để dẫn dụ người dân truy cập dường link cài đặt phần mềm VNeID có giao diện giống với ứng dụng VNeID thật. Sau khi người dân cài đặt ứng dụng VNeID giả mạo được cấp quyền truy cập mức cao, bao gồm cả đọc dữ liệu cá nhân và đọc tin nhắn SMS chứa mã OTP..., từ đó các đối tượng lừa đảo kiểm soát được ứng dụng tài khoản ngân hàng, sau đó thực hiện lệnh chuyển tiền trên điện thoại bị hại, thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Thủ đoạn 3: Các đối tượng đăng tin có nội dung tuyển dụng việc làm online, có thu nhập cao trong các hội, nhóm trên mạng xã hội Facebook, Telegram, ... hoặc nhắn tin đến máy điện thoại của người dân, nếu đồng ý tham gia người dân sẽ liên lạc với các đối tượng khác với tài khoản Zalo, Telegram... Sau đó, đối tượng giả danh nhân viên các sàn thương mại điện tử Shopee, Lazada, Tiki... để tuyển dụng, giao việc và yêu cầu người dân ứng tiền chuyển khoản thanh toán các đơn hàng trên các sàn thương mại điện tử trên hoặc trên các ứng dụng (App), sau đó sẽ được thanh toán hoàn trả lại với số tiền lợi nhuận từ 10 - 15% số tiền thực hiện chuyển khoản. Sau một vài đơn hàng (có giá trị thấp) thành công, các đối tượng yêu cầu người dân thực hiện thanh toán các đơn hàng có giá trị cao, sau đó lấy nhiều lý do thông báo đơn hàng bị lỗi và yêu cầu người dân thực hiện lại nhiều lần hoặc đổi sang thực hiện đơn hàng có giá trị cao hơn, rồi chiếm đoạt tiền của bị hại đã chuyển và cắt liên lạc với bị hại.

Mặc dù các cơ quan chức năng đã liên tục tuyên truyền sâu rộng, cảnh báo trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội về cách nhận diện các phương thức, thủ đoạn và biện pháp phòng, chống tội phạm Công nghệ cao nhưng số vụ, số người bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng vẫn gia tăng và có nhiều thủ đoạn phức tạp, tinh vi hơn. Thiệt hại về tài sản của các bị hại trong nhiều vụ việc là rất lớn, không chỉ xâm phạm đến quyền sở hữu, tài sản, mà còn trực tiếp đe dọa cuộc sống bình yên, hạnh phúc của người dân, thậm chí có người đã có hành động cùng quẫn. Bên cạnh đó, tội phạm Công nghệ cao lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng là nguyên nhân, điều kiện phát sinh nhiều loại tội phạm, ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự xã hội.

Nhận thấy tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao lừa đảo chiếm đoạt tài sản có chiều hướng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp, VKS Phổ Yên đã ban hành Kiến nghị áp dụng biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật số 23/KN-VKSPY ngày 25-7-2024 nhằm tham mưu cho UBND thành phố Phổ Yên ban hành Chỉ thị số 12/CT-UBND ngày 26-7-2024 của Chủ tịch UBND về việc tăng cường công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Trên cơ sở kiến nghị của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Phổ Yên, Chủ tịch UBND thành phố Phổ Yên ban hành Chỉ thị số 12/CT-UBND ngày 26-7-2024, yêu cầu các phòng, ban, ngành, đoàn thể, UBND các xã, phường thực hiện các nội dung sau:

“1. Các phòng, ban, ngành, đoàn thể trên địa bàn thành phố căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao chủ động đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các phương thức, thủ đoạn của tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản đến từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, trường học, người dân trên địa bàn, với nhiều hình thức trực quan, dễ tiếp cận như: tuyên truyền thông qua Nhóm Zalo, dán pa nô, áp phích tại khu vực có nhiều người qua lại, tuyên truyền tại các buổi họp tổ dân phố, khu dân cư, trên loa phát thanh…; hướng dẫn cán bộ, nhân viên, người dân chủ động xác minh, kiểm tra kỹ thông tin trước khi giao dịch, chuyển tiền; không cung cấp thông tin cá nhân cho người lạ dưới bất cứ hình thức nào, tránh sập bẫy các đối tượng.

2. Phòng Văn Hóa, Thông tin và Truyền thông, các cơ quan thông tin đại chúng chủ động phối hợp với các phòng, ban, ngành, đoàn thể, UBND xã, phường trên địa bàn thành phố xây dựng nội dung về phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản phù hợp với các nhóm đối tượng để tuyên truyền, phổ biến sâu rộng đến toàn thể nhân dân về phương thức, thủ đoạn, các hành vi lừa đảo qua mạng nhằm nâng cao nhận thức, tinh thần cảnh giác với loại tội phạm này.

3. Các tổ chức viễn thông, tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố triển khai các biện pháp rà soát, định danh xác thực thuê bao di động, tài khoản ngân hàng với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhằm hạn chế tình trạng sim rác, tài khoản ngân hàng ảo; Tăng cường triển khai phương thức xác thực sinh trắc học đối với những giao dịch, chuyển tiền ngân hàng với số tiền lớn nhằm ngăn chặn, hạn chế giao dịch chuyển dòng tiền vi phạm pháp luật…

4. Phòng Giáo dục và Đào tạo tổ chức thực hiện cho các Trường Trung học phổ thông, Trung học dạy nghề, Trung học cơ sở... trên địa bàn thành phố thông qua các buổi học ngoại khóa phổ biến, quán triệt cho các em học sinh nắm được các phương thức, thủ đoạn của tội phạm lừa đảo qua mạng; Yêu cầu các em không cung cấp, đăng ký thuê bao di động, mở tài khoản ngân hàng để bán, cho, tặng người khác sử dụng, tránh bị các đối tượng lợi dụng, lừa đảo.

5. Công an thành phố chủ trì, tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng triển khai các biện pháp nghiệp vụ, biện pháp kỹ thuật, mở các đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm để đấu tranh, triệt phá các băng nhóm hoạt động có tổ chức, tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Hướng dẫn số 14/HDLN-BCA-VKSNDTC ngày 20/7/2022 của Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao “về công tác phối hợp tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản”.

6. Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân thành phố Phổ Yên trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án có liên quan đến lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Lựa chọn các vụ án điển hình, có tính thời sự, được dư luận quan tâm về loại tội phạm trên làm án trọng điểm để phục vụ nhiệm vụ chính trị địa phương và đưa ra xét xử lưu động nhằm răn đe tội phạm cũng như tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ tài sản của nhân dân.

7. Đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Phổ Yên và các đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong Nhân dân, đoàn viên, hội viên, người lao động về tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng; thường xuyên thông báo phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm thông qua các hội nghị tập huấn, sinh hoạt chuyên đề, các hoạt động an sinh xã hội để cán bộ, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên biết, cảnh giác, chủ động phòng ngừa tội phạm”.

Để xử lý triệt để loại tội phạm này, các phòng, ban, ngành, đoàn thể trên địa bàn thành phố cần thực hiện nghiêm 07 nội dung, giải pháp nêu ra trong Chỉ thị số 12/CT-UBND ngày 26-7-2024. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu; tăng cường công tác tuyên truyền đến người dân; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm vi phạm pháp luật; các tổ chức viễn thông, tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại rà soát, định danh xác thực thuê bao di động, tài khoản ngân hàng nhằm hạn chế tình trạng sim “rác”, tài khoản ngân hàng ảo; tăng cường xác triển khai phương thức xác thực sinh trắc học.../.