Ngày 05/5/2026, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Quyết định số 09/QĐ-VKSTC kèm theo Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự (viết tắt là Quy chế số 09). Đây không chỉ là văn bản nghiệp vụ quan trọng của ngành Kiểm sát nhân dân mà còn là bước đổi mới mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh và gần dân.

So với các quy định trước đây, Quy chế số 09 thể hiện bước đổi mới rõ nét với nhiều nội dung đột phá, nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm công tố trong hoạt động xét xử, đảm bảo việc tranh tụng thực chất, khách quan và đầy đủ căn cứ tại phiên tòa, đồng thời tăng cường kỷ cương, kỷ luật nghiệp vụ trong toàn ngành Kiểm sát.

Điểm nhấn đáng chú ý đầu tiên của Quy chế là yêu cầu tăng cường trách nhiệm cá nhân của Kiểm sát viên tại phiên tòa. Quy chế yêu cầu Kiểm sát viên phải chủ động nghiên cứu sâu hồ sơ, xây dựng đề cương xét hỏi, chuẩn bị luận tội có căn cứ, đối đáp trực diện, đến cùng với từng quan điểm bào chữa và các tình tiết phát sinh tại phiên tòa. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về bản lĩnh nghề nghiệp, tư duy pháp lý và kỹ năng tranh tụng của đội ngũ Kiểm sát viên.

Một nội dung mới mang tính đột phá là Quy chế đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc “tranh tụng thực chất”. Kiểm sát viên không chỉ thực hành quyền công tố mà còn phải chủ động kiểm sát toàn bộ diễn biến phiên tòa, kịp thời phát hiện vi phạm tố tụng, bảo đảm việc xét xử khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Việc đối đáp tại phiên tòa phải dựa trên chứng cứ, lập luận và căn cứ pháp luật, tránh hình thức, áp đặt hoặc né tránh tranh luận.

Quy chế số 09 cũng thể hiện rõ tinh thần lấy hiệu quả phòng, chống oan sai, bỏ lọt tội phạm làm trung tâm. Theo đó, mọi quyết định truy tố, luận tội hay đề nghị hình phạt đều phải bảo đảm có căn cứ vững chắc; đồng thời đề cao trách nhiệm của Kiểm sát viên trong việc phát hiện vi phạm, kiến nghị khắc phục và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

Đáng chú ý, Quy chế lần đầu tiên có nhiều yêu cầu về chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử được đặt ra rõ nét hơn. Quy chế khuyến khích số hóa hồ sơ, sử dụng tài liệu điện tử, tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo, kiểm tra thông qua nền tảng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả xử lý công việc, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kiểm sát hiện đại.

Không chỉ đổi mới trong hoạt động chuyên môn, Quy chế số 09 còn siết chặt kỷ luật, kỷ cương nghiệp vụ. Trách nhiệm của lãnh đạo Viện, lãnh đạo đơn vị và Kiểm sát viên được phân định cụ thể hơn; yêu cầu kiểm tra, hướng dẫn, rút kinh nghiệm sau phiên tòa được tăng cường nhằm nâng cao chất lượng toàn diện công tác kiểm sát xét xử hình sự.

Có thể khẳng định, Quyết định số 09/QĐ-VKSTC ban hành kèm theo Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế và nghiệp vụ của ngành Kiểm sát nhân dân. Những điểm mới trong Quy chế không chỉ góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng, hiệu quả xét xử mà còn thể hiện quyết tâm xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên chuyên nghiệp, bản lĩnh, công tâm, đáp ứng yêu cầu bảo vệ công lý trong giai đoạn mới.

PHÒNG 7